به گزارش روزانه نیوز، ایران و پاکستان با حدود ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک، دسترسی به بازارهای آسیای مرکزی، شبهقاره و آبهای آزاد و همچنین ظرفیتهای قابل توجه در حوزه انرژی، پتروشیمی، کشاورزی، صنایع غذایی و ترانزیت، از ظرفیت بالایی برای توسعه همکاریهای اقتصادی برخوردار هستند. با این حال، حجم تجارت ایران و پاکستان همچنان فاصله قابل توجهی با ظرفیتهای واقعی دو کشور دارد؛ موضوعی که فعالان اقتصادی آن را بیش از هر چیز ناشی از موانع اجرایی، گمرکی، لجستیکی و مالی میدانند.
در ماههای اخیر، تهران و اسلامآباد بار دیگر بر دستیابی به هدف ۱۰ میلیارد دلاری تجارت دوجانبه تأکید کردهاند، اما کارشناسان معتقدند تحقق این هدف بدون اصلاح فرآیندهای تجاری و رفع موانع موجود امکانپذیر نخواهد بود.
یکی از مهمترین چالشهای تجارت میان دو کشور، پیچیدگی و طولانی بودن فرآیندهای اداری و گمرکی است. صادرکنندگان و واردکنندگان میگویند تعدد مراحل کنترل، تکرار آزمایشهای استاندارد و نبود پذیرش متقابل برخی گواهیهای بهداشتی و استاندارد، زمان ترخیص کالا را افزایش داده و هزینه تجارت را بالا برده است.
در بسیاری از موارد، کالا پس از انجام آزمایشها و دریافت مجوزهای لازم در کشور مبدأ، بار دیگر در مقصد تحت بررسی قرار میگیرد؛ موضوعی که علاوه بر افزایش هزینهها، زمان تأمین کالا را طولانیتر کرده و حتی برای کالاهای فسادپذیر خسارت به همراه دارد.
فعالان اقتصادی همچنین تغییرات ناگهانی مقررات و نبود اطلاعرسانی مناسب را از دیگر مشکلات تجارت میان دو کشور عنوان میکنند. به گفته آنان، این وضعیت امکان برنامهریزی بلندمدت را از فعالان اقتصادی گرفته و ریسک تجارت را افزایش داده است.
در بخش حملونقل نیز بندر کراچی همچنان یکی از گلوگاههای اصلی تجارت ایران و پاکستان محسوب میشود. بخش قابل توجهی از کالاهای اساسی و محمولههای ترانزیتی ایران از طریق این بندر جابهجا میشود، اما رسوب کانتینرها و طولانی شدن فرآیند ترخیص، هزینههای انبارداری، دموراژ و خواب سرمایه را افزایش داده و روند تأمین مواد اولیه صنایع را با مشکل مواجه کرده است.
کارشناسان معتقدند کاهش زمان توقف کالا در بندر کراچی و افزایش هماهنگی میان گمرکات دو کشور میتواند نقش مهمی در کاهش هزینههای تجارت و تسریع مبادلات ایفا کند.
از سوی دیگر، زیرساختهای مرزی نیز پاسخگوی حجم مورد انتظار مبادلات نیست. محدود بودن ساعت فعالیت برخی گذرگاهها، کمبود پارکینگ، سردخانه، تجهیزات تخلیه و بارگیری و ضعف خدمات لجستیکی موجب شده کامیونها ساعتهای طولانی در مرزها متوقف شوند. همچنین محدودیتهای حملونقل جادهای و ریلی، ظرفیت جابهجایی کالا را کاهش داده و هزینه حمل را افزایش داده است.
در همین راستا، سفیر پاکستان در تهران از آمادگی کشورش برای افزایش ساعات فعالیت گذرگاههای مرزی و فعالیت ۲۴ ساعته آنها خبر داده و این اقدام را راهکاری برای تسهیل تجارت و کاهش معطلی کامیونها عنوان کرده است.
علاوه بر مشکلات لجستیکی، نبود سازوکارهای مالی مناسب نیز از دیگر موانع توسعه تجارت محسوب میشود. دشواری در نقلوانتقال پول و محدودیت ابزارهای تسویه مالی باعث شده بخشی از مبادلات از مسیرهای غیرمستقیم و پرهزینه انجام شود. به همین دلیل، استفاده از روشهایی مانند تهاتر یا ایجاد سازوکارهای جدید مالی در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است.
یکی از مهمترین پیشنهادهای مطرحشده برای رفع این مشکلات، ایجاد «کریدور سبز» میان ایران و پاکستان است. این طرح با هدف تبادل الکترونیکی اسناد، حذف کنترلهای تکراری، پذیرش متقابل گواهیهای استاندارد و بهداشتی و تسریع در ترخیص کالا میتواند زمان و هزینه تجارت را به شکل محسوسی کاهش دهد.
کارشناسان معتقدند اجرای کریدور سبز علاوه بر کاهش هزینههای گمرکی، شفافیت و پیشبینیپذیری تجارت را افزایش داده و زمینه حضور گستردهتر بخش خصوصی را فراهم خواهد کرد.
در مجموع، اگرچه دستیابی به تجارت ۱۰ میلیارد دلاری میان ایران و پاکستان هدفی قابل تحقق است، اما تحقق آن نیازمند اصلاحات عملی در حوزه گمرک، حملونقل، زیرساختهای مرزی و نظام مالی است. رفع مشکلاتی مانند رسوب کالا در بندر کراچی، طولانی بودن فرآیند ترخیص، محدودیت فعالیت مرزها، ضعف زیرساختهای لجستیکی و نبود سازوکارهای مالی پایدار میتواند مسیر توسعه روابط اقتصادی دو کشور را هموار کند.
اقتصاد ایران و پاکستان ظرفیتهای گستردهای در حوزه انرژی، پتروشیمی، کشاورزی، صنایع غذایی، ترانزیت و خدمات فنی و مهندسی دارد و در صورت رفع موانع موجود، هدف ۱۰ میلیارد دلاری تجارت ایران و پاکستان از یک برنامه بلندمدت به افقی دستیافتنی برای همکاریهای اقتصادی دو کشور تبدیل خواهد شد.
