به گزارش روزانه نیوز، بازار جهانی حبوبات در آستانه سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ با مجموعه‌ای از چالشهای ژئوپلیتیکی، لجستیکی و اقلیمی روبه‌رو شده است؛ شرایطی که می‌تواند جریان تجارت بین‌المللی محصولات کشاورزی را تغییر دهد و بر موقعیت صادرکنندگان و واردکنندگان اصلی اثر بگذارد.
بر اساس جدیدترین گزارشی که نشریه تخصصی بین‌المللی Miller Magazine منتشر کرده است، اختلال در مسیرهای مهم دریایی و احتمال تأثیرگذاری پدیده ال‌نینو بر تولید محصولات کشاورزی، دو عامل مهم در تعیین چشم‌انداز بازار جهانی حبوبات به شمار می‌روند.
بازار جهانی حبوبات با وضعیتی یکدست مواجه نیست؛ درحالی‌که عرضه عدس از تقاضای جهانی پیشی گرفته و ذخایر کشورهای صادرکننده افزایش یافته است، بازار نخود با کمبود عرضه در برخی بخش‌ها روبه‌روست و بازار نخودفرنگی نیز به دلیل اختلال در جریان صادرات، با حساسیت بیشتری نسبت به تحولات حمل‌ونقل مواجه شده است
بر اساس این تحلیل، بازار جهانی حبوبات با وضعیتی یکدست مواجه نیست؛ درحالی‌که عرضه عدس از تقاضای جهانی پیشی گرفته و ذخایر کشورهای صادرکننده افزایش یافته است، بازار نخود با کمبود عرضه در برخی بخش‌ها روبه‌روست و بازار نخودفرنگی نیز به دلیل اختلال در جریان صادرات، با حساسیت بیشتری نسبت به تحولات حمل‌ونقل مواجه شده است.
اختلال در مسیرهای دریایی و افزایش ریسک تجارت کشاورزی
یکی از محورهای اصلی گزارش Miller Magazine، افزایش مخاطرات حمل‌ونقل دریایی در مسیرهای مهم تجارت جهانی است. به نوشته این نشریه، محدودیت‌های مناطق نظامی در دریای سیاه و تهدیدهای ناشی از حملات پهپادی و موشکی، شرایط حمل‌ونقل را در برخی مسیرهای بین‌المللی دشوارتر کرده است. این وضعیت موجب شده بخشی از کشتیرانی از مسیرهای پرخطر، از جمله کانال سوئز و تنگه باب‌المندب، فاصله بگیرد و با محدودیت‌های لجستیکی بیشتری مواجه شود.
در چنین شرایطی، افزایش هزینه‌های حمل، حق بیمه‌های مرتبط با ریسک و دشواری دسترسی به مسیرهای جایگزین، به بخشی از واقعیت تجارت بین‌المللی محصولات کشاورزی تبدیل شده است. اهمیت این موضوع برای بازار حبوبات از آن جهت است که دسترسی به محصول در کشور مبدأ، به‌تنهایی تضمین‌کننده تحویل به‌موقع آن به خریدار نیست و اختلال در حمل‌ونقل می‌تواند بر هزینه نهایی و جریان عرضه اثر بگذارد.
این گزارش همچنین تأکید می‌کند که وضعیت بازار محصولات کشاورزی را نمی‌توان صرفاً با بررسی حجم تولید ارزیابی کرد. در شرایطی که مسیرهای صادراتی با اختلال روبه‌رو هستند، میزان محصول موجود در کشورهای صادرکننده لزوماً به معنای دسترسی آسان بازارهای مصرف به همان میزان کالا نیست.
از این منظر، تحولات حمل‌ونقل دریایی می‌تواند بر رقابت میان صادرکنندگان، انتخاب مبدأ خرید از سوی واردکنندگان و مسیر حرکت محموله‌های کشاورزی اثرگذار باشد.
مازاد عرضه عدس؛ تداوم فشار ذخایر بر کشورهای صادرکننده
بر اساس برآوردهای مطرح‌شده در گزارش، تولید جهانی عدس به حدود ۹.۵ میلیون تن رسیده است. طبق این گزارش، عرضه جهانی این محصول برای پنجمین سال متوالی از تقاضا پیشی گرفته و همین مسئله موجب افزایش فشار ناشی از انباشت ذخایر در کشورهای اصلی صادرکننده شده است.
کانادا و استرالیا همچنان از بازیگران اصلی صادرات عدس در جهان به شمار می‌روند، اما افزایش موجودی محصول در این کشورها می‌تواند چالش‌هایی را برای مدیریت عرضه و فروش صادراتی ایجاد کند.
مطابق این گزارش، مجموع عرضه عدس کانادا در سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ نزدیک به ۳.۹۷ میلیون تن پیش‌بینی شده است. در همین حال، ذخایر پایان دوره این کشور ممکن است به حدود ۱.۶۲ میلیون تن برسد؛ رقمی که نشان‌دهنده حجم قابل‌توجه محصول باقی‌مانده در پایان سال زراعی است.
استرالیا نیز شرایط مشابهی دارد. تولید عدس این کشور برای سال زراعی مورد بررسی حدود ۲.۱۹ میلیون تن برآورد شده و ذخایر انتقالی آن ممکن است به ۱.۰۲ میلیون تن برسد.
تداوم مازاد عرضه در این دو کشور به این معناست که بخشی از محصول تولیدشده باید از طریق بازارهای داخلی یا صادراتی جذب شود. در چنین شرایطی، دسترسی به بازارهای مصرف، هزینه حمل‌ونقل و توان رقابتی عرضه‌کنندگان می‌تواند در تعیین مسیر فروش اهمیت بیشتری پیدا کند.
قزاقستان؛ بازیگر در حال رشد بازار جهانی عدس
یکی دیگر از نکات مهم گزارش، افزایش نقش قزاقستان در تجارت جهانی عدس است. بر اساس برآوردهای ارائه‌شده در این تحلیل، تولید عدس قزاقستان به ۶۵۵ هزار تن افزایش یافته و این کشور در حال تثبیت جایگاه خود به‌عنوان یکی از تأمین‌کنندگان مهم بازار جهانی است.
طبق این گزارش، صادرات پیش‌بینی‌شده عدس قزاقستان به حدود ۶۰۰ هزار تن می‌رسد و بازار ترکیه یکی از مقاصد مهم این صادرات به شمار می‌رود.
ورود عرضه‌کنندگان جدید یا تقویت جایگاه کشورهای در حال رشد در بازار جهانی، می‌تواند رقابت میان مبدأهای صادراتی را افزایش دهد. در بازار عدس نیز افزایش عرضه قزاقستان در کنار ظرفیت صادراتی کانادا و استرالیا، بر تنوع گزینه‌های خرید برای واردکنندگان می‌افزاید.
در عین حال، افزایش رقابت صادراتی در بازاری که با مازاد عرضه مواجه است، اهمیت هزینه‌های حمل‌ونقل و دسترسی به بازار مقصد را بیشتر می‌کند. صادرکنندگانی که بتوانند محصول خود را با هزینه کمتر و اطمینان بیشتر به مقصد برسانند، ممکن است از موقعیت رقابتی بهتری برخوردار شوند.
بازار نخود؛ تفاوت میان عرضه کل و نیاز واقعی بازار
بر اساس برآوردهای ارائه‌شده، مجموع عرضه جهانی نخود حدود ۱.۹۲ میلیون تن و تقاضای جهانی آن نزدیک به ۱.۸۲ میلیون تن است، این ارقام در نگاه نخست از وجود مازاد عرضه در مقیاس کلی حکایت دارند، اما گزارش تأکید می‌کند که بازار نخود با تفاوت‌های قابل‌توجه منطقه‌ای و کمبود عرضه در برخی انواع محصول مواجه است
بر اساس برآوردهای ارائه‌شده، مجموع عرضه جهانی نخود حدود ۱.۹۲ میلیون تن و تقاضای جهانی آن نزدیک به ۱.۸۲ میلیون تن است. این ارقام در نگاه نخست از وجود مازاد عرضه در مقیاس کلی حکایت دارند، اما گزارش تأکید می‌کند که بازار نخود با تفاوت‌های قابل‌توجه منطقه‌ای و کمبود عرضه در برخی انواع محصول مواجه است.
مهم‌ترین مورد مطرح‌شده در این بخش، کمبود حدود ۱.۳ میلیون تنی نخود دسی است؛ مسئله‌ای که با کاهش محصول استرالیا تشدید شده و بر وضعیت تأمین این نوع نخود در هند نیز اثر گذاشته است.
به نوشته Miller Magazine، بخشی از این کمبود ممکن است از طریق عرضه نخودفرنگی زرد و احتمالاً نخود کابلی جبران شود. این موضوع نشان می‌دهد که در بازار جهانی حبوبات، مجموع عرضه یک محصول لزوماً تصویر کاملی از وضعیت دسترسی به انواع مختلف آن ارائه نمی‌دهد.
تفاوت در نوع محصول، ویژگی‌های بازار مقصد و نیاز خریداران می‌تواند باعث شود که مازاد عرضه در یک بخش، کمبود بخش دیگر را به‌طور کامل جبران نکند. به همین دلیل، بررسی بازار نخود به تفکیک نوع محصول و منطقه اهمیت دارد.
در بخش تولید و صادرات نیز وضعیت کشورها متفاوت است. بر اساس گزارش، تولید نخود روسیه به‌شدت کاهش یافته و حدود ۵۳۰ هزار تن برآورد شده است؛ بااین‌حال، برنامه صادراتی این کشور همچنان حدود ۶۰۰ هزار تن پیش‌بینی شده و بازارهای ترکیه و پاکستان از مقاصد اصلی آن به شمار می‌روند.
این ارقام، طبق تحلیل منتشرشده، نشان‌دهنده اهمیت بررسی ذخایر، جریان تجارت و دسترسی به منابع عرضه در کنار آمار تولید است. البته گزارش جزئیات کافی درباره منشأ تأمین تمام حجم صادرات پیش‌بینی‌شده روسیه ارائه نمی‌کند و ازاین‌رو نمی‌توان درباره ترکیب دقیق منابع تأمین آن نتیجه‌گیری کرد.
افزایش تولید هند و آرژانتین در کنار انباشت ذخایر
در سوی دیگر بازار نخود، هند و آرژانتین در حال گسترش ظرفیت تولید خود هستند. گزارش Miller Magazine پیش‌بینی می‌کند که تولید نخود هند در سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ به حدود ۱.۱ میلیون تن برسد. افزایش سطح زیرکشت از عوامل مؤثر بر رشد پیش‌بینی‌شده تولید این کشور عنوان شده است.
آرژانتین نیز برای دومین سال متوالی با تولید بالای نخود مواجه است، اما هم‌زمان با مسئله انباشت ذخایر روبه‌روست. این وضعیت نشان می‌دهد که افزایش تولید، بدون وجود بازار مناسب برای جذب محصول، الزاماً به معنای بهبود شرایط تجاری تولیدکنندگان نیست.
در آمریکای شمالی نیز صادرکنندگان برای یافتن بازارهای جدید با دشواری مواجه شده‌اند و بخشی از محصول ممکن است به دوره بعد منتقل شود. در نتیجه، بازار نخود با شرایطی چندوجهی روبه‌روست: در برخی مناطق کمبود عرضه وجود دارد، در برخی کشورهای تولیدکننده ظرفیت تولید افزایش یافته و در برخی دیگر، فروش محصول و مدیریت موجودی به چالش تبدیل شده است.
بازار نخودفرنگی؛ تعادل شکننده عرضه و تقاضا
برخلاف بازار عدس که با مازاد عرضه مواجه است، گزارش Miller Magazine وضعیت بازار جهانی نخودفرنگی را نزدیک به تعادل توصیف می‌کند؛ تعادلی که به دلیل اختلال در جریان حمل‌ونقل و صادرات روسیه می‌تواند شکننده باشد.
روسیه یکی از عرضه‌کنندگان اصلی نخودفرنگی در جهان و تأمین‌کننده مهم بازار چین معرفی شده است. تولید این محصول در روسیه برای سال زراعی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ حدود ۴.۱ میلیون تن برآورد شده، هرچند کاهش سطح زیرکشت برای این دوره پیش‌بینی می‌شود.
در چنین شرایطی، اختلال در مسیرهای دریایی می‌تواند بر توانایی صادرکنندگان برای رساندن محصول به بازارهای مقصد اثر بگذارد. به نوشته این نشریه، دشواری انتقال محموله‌های روسیه از مسیرهای مختل‌شده یکی از عواملی است که موجب افزایش قیمت‌های جهانی نخودفرنگی شده است.
اوکراین نیز با تولید پیش‌بینی‌شده ۸۰۰ هزار تن، محصول قابل‌توجهی در اختیار دارد و به بازارهای اتحادیه اروپا، هند و چین دسترسی دارد. بااین‌حال، این کشور همچنان با مشکلات جدی در زیرساخت‌های داخلی و حمل‌ونقل دریایی مواجه است.
این وضعیت نشان می‌دهد که وجود محصول در کشورهای صادرکننده، به‌تنهایی برای حفظ جریان منظم تجارت کافی نیست. محدودیت‌های لجستیکی می‌توانند در شرایطی که عرضه و تقاضا به یکدیگر نزدیک هستند، حساسیت بازار را نسبت به هرگونه اختلال افزایش دهند.
در اتحادیه اروپا نیز تولید نخودفرنگی به حدود ۲.۴۵ میلیون تن رسیده و بنا بر گزارش، با میزان مصرف داخلی این بلوک برابری می‌کند. این شرایط موجب شده وابستگی اتحادیه اروپا به واردات این محصول به پایین‌ترین سطوح تاریخی خود نزدیک شود.
هند؛ عامل تعیین‌کننده در چشم‌انداز واردات نخودفرنگی
یکی از مهم‌ترین متغیرهای پیش‌روی بازار جهانی نخودفرنگی، وضعیت تقاضای وارداتی هند است. بر اساس گزارش Miller Magazine، پنجره واردات این محصول در هند تا مارس ۲۰۲۷ باز است و برای واردات پس از اکتبر ۲۰۲۵، تعرفه ۳۰ درصدی مطرح شده است.
این گزارش پیش‌بینی می‌کند که هند در کوتاه‌مدت به واردات حجم قابل‌توجهی از نخودفرنگی نیاز داشته باشد. در عین حال، اگر محصول داخلی فصل ربی هند تحت تأثیر شرایط نامساعد آب‌وهوایی قرار گیرد، تقاضای وارداتی این کشور ممکن است به سه میلیون تن افزایش پیدا کند.
این رقم در گزارش به‌عنوان یک سناریوی احتمالی مطرح شده است، نه یک میزان قطعی واردات. بااین‌حال، اهمیت آن در این است که تغییر تقاضای هند می‌تواند موازنه فعلی بازار جهانی نخودفرنگی را دگرگون کند و مسیر جریان تجارت را تغییر دهد.
ال‌نینو و ضرورت بازنگری در راهبردهای تجاری
در کنار تحولات ژئوپلیتیکی، احتمال اختلالات اقلیمی ناشی از پدیده ال‌نینو یکی دیگر از محورهای اصلی تحلیل Miller Magazine است. این پدیده می‌تواند الگوهای آب‌وهوایی را در مناطق مختلف تغییر دهد و از این طریق بر شرایط کشت و تولید محصولات کشاورزی اثر بگذارد.
بااین‌حال، گزارش مورد بررسی میزان دقیق تأثیر ال‌نینو بر تولید هر یک از محصولات حبوبات یا کشورها را مشخص نمی‌کند. ازاین‌رو، نمی‌توان بر اساس این مقاله به‌تنهایی درباره میزان کاهش یا افزایش احتمالی تولید جهانی نتیجه‌گیری کرد.
آنچه در این تحلیل مورد تأکید قرار گرفته، هم‌زمانی ریسک‌های اقلیمی با محدودیت‌های لجستیکی و تغییرات منطقه‌ای عرضه و تقاضاست. چنین وضعیتی ضرورت پایش مستمر بازار و انعطاف‌پذیری در تصمیم‌گیری‌های تجاری را افزایش می‌دهد.
انتهای پیام
