به گزارش روزانه نیوز، بازار مواد غذایی ازبکستان با ثبت رشد قابلتوجه واردات در سال ۲۰۲۶، به یکی از مقاصد مورد توجه صادرکنندگان منطقه تبدیل شده است. با وجود ظرفیت تولید صنایع غذایی ایران و افزایش مبادلات تجاری دو کشور، سهم محصولات ایرانی از این بازار همچنان محدود است.
بر اساس آمار کمیته ملی آمار ازبکستان، واردات این کشور در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ به ۱۲.۲ میلیارد دلار رسیده است. از این میزان، حدود ۱.۴ میلیارد دلار به واردات مواد غذایی و حیوانات زنده اختصاص داشته که نسبت به مدت مشابه سال گذشته، ۴۵.۹ درصد افزایش یافته است.
ازبکستان با جمعیتی بیش از ۳۷ میلیون نفر، یکی از بازارهای مهم مصرفی آسیای مرکزی محسوب میشود. افزایش تقاضای وارداتی این کشور، فرصت تازهای برای صادرکنندگان مواد غذایی و محصولات کشاورزی منطقه ایجاد کرده است.
تجارت خارجی ازبکستان نیز در سهماهه نخست سال جاری میلادی به حدود ۱۸ میلیارد دلار رسید. واردات این کشور با رشد ۳۰.۸ درصدی از ۱۲.۲ میلیارد دلار فراتر رفت.
در میان گروههای وارداتی، مواد غذایی در کنار ماشینآلات، تجهیزات حملونقل، کالاهای صنعتی و محصولات شیمیایی، سهم قابلتوجهی از بازار ازبکستان را به خود اختصاص دادهاند.
واردات روغنها و چربیهای حیوانی و گیاهی نیز با رشد ۴۶ درصدی به ۱۵۸.۱ میلیون دلار رسید. همچنین واردات نوشیدنیها با افزایش ۴۲.۶ درصدی، ۷۱.۳ میلیون دلار ثبت شد.
این آمار نشان میدهد که بازار ازبکستان علاوه بر محصولات غذایی اصلی، برای کالاهای فرآوریشده و بستهبندیشده نیز ظرفیت قابلتوجهی دارد.
رشد تجارت ایران و ازبکستان به ۳۰۵ میلیون دلار
بر اساس اعلام وزارت سرمایهگذاری، صنعت و تجارت ازبکستان، حجم مبادلات تجاری ایران و ازبکستان در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ با رشد ۳۷.۵ درصدی به ۳۰۵ میلیون دلار رسیده است.
با وجود افزایش مبادلات، حجم تجارت دو کشور در مقایسه با کل تجارت خارجی ازبکستان همچنان محدود است. فعالان اقتصادی معتقدند توسعه همکاری در حوزه کشاورزی و صنایع غذایی میتواند زمینه افزایش سهم ایران از این بازار را فراهم کند.
در همین راستا، هدف افزایش مبادلات تجاری دو کشور به ۲ میلیارد دلار نیز در نشستهای مشترک اقتصادی و کشاورزی مطرح شده است.
در تازهترین اقدام، سه سند همکاری در حاشیه نخستین کمیته راهبردی کشاورزی ایران و ازبکستان که ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ در تاشکند برگزار شد، به امضای تشکلها و نهادهای تخصصی دو کشور رسید.
مجید موافق قدیری، عضو هیئت نمایندگان اتاق ایران، اعلام کرد که یکی از این تفاهمنامهها بر توسعه تجارت خوراک آبزیان، محصولات شیلاتی، انتقال فناوری، سرمایهگذاری مشترک و تولید و فرآوری آبزیان متمرکز است.
توافق دوم با آژانس دامپروری ازبکستان، مبادله خوراک دام و طیور، مکملها و نهادههای تولید را دربرمیگیرد. صادرات غلات، سبوس، کنجاله پنبهدانه و سایر محصولات جانبی کشاورزی ازبکستان به ایران نیز در این سند پیشبینی شده است.
سومین تفاهمنامه با انجمن صنایع غذایی ازبکستان به امضا رسیده و توسعه همکاری در زنجیره محصولات پروتئینی و لبنی، تأمین تجهیزات، انتقال دانش فنی و سرمایهگذاری مشترک را دنبال میکند.
به گفته قدیری، هدف این توافقها صرفاً افزایش مبادلات تجاری نیست، بلکه دو کشور به دنبال توسعه تولید مشترک، انتقال فناوری و ایجاد زنجیرههای پایدار اقتصادی هستند.
در ادامه رایزنیهای بخش خصوصی نیز حسین پیرموذن، نایبرئیس اتاق بازرگانی ایران، در دیدار با علیشیر شیخاف، معاون رئیس اتاق بازرگانی و صنایع ازبکستان، بر ضرورت تسهیل ثبت شرکتهای ایرانی و تقویت فعالیت اتاق مشترک دو کشور تأکید کرد.
شیخاف نیز توسعه همکاری در بخش کشاورزی و صنایع غذایی و انتخاب مناطق مناسب برای استقرار شرکتها با توجه به ظرفیتهای حملونقل را از موضوعات مهم همکاری اقتصادی دو کشور عنوان کرد.
از سوی دیگر، ساختار تعرفهای ازبکستان میتواند برای برخی صادرکنندگان ایرانی فرصت ایجاد کند. بر اساس اعلام رایزن اقتصادی ایران در این کشور، تعرفه واردات برخی کالاها بین صفر تا ۳۰ درصد است و برای تعدادی از محصولات غذایی و کشاورزی، از جمله برخی محصولات لبنی، تخممرغ، خرما، سیب و کیوی، تعرفه صفر اعمال میشود.
ایران در تولید محصولاتی مانند خشکبار، خرما، لبنیات، شیرینی و شکلات، نوشیدنیها و محصولات فرآوریشده کشاورزی ظرفیت صادراتی دارد. با این حال، بهرهگیری از فرصتهای بازار ازبکستان به قیمت تمامشده، کیفیت، استاندارد، بستهبندی و دسترسی به شبکههای توزیع وابسته است.
رقابت در این بازار نیز قابلتوجه است. چین، روسیه، قزاقستان و ترکیه از شرکای مهم تجاری ازبکستان هستند و برخی کشورهای همسایه، بهویژه قزاقستان، در تأمین مواد غذایی و نهادههای کشاورزی این کشور نقش دارند.
قزاقستان در صادرات محصولاتی مانند گندم، آرد، روغنهای گیاهی و نهادههای کشاورزی از مزیت جغرافیایی و مسیرهای حملونقل کوتاهتر برخوردار است. ازاینرو، صادرکنندگان ایرانی برای رقابت در بازار ازبکستان باید علاوه بر کیفیت محصول، هزینه حمل و زمان تحویل کالا را نیز مدیریت کنند.
موقعیت جغرافیایی ایران و دسترسی به شبکههای جادهای و ریلی، امکان اتصال بازارهای آسیای مرکزی به مسیرهای جنوبی را فراهم میکند. ازبکستان به دلیل نداشتن دسترسی مستقیم به دریا، به مسیرهای ترانزیتی زمینی وابستگی زیادی دارد.
در فروردین امسال نیز یک محموله صادراتی پاکستان برای نخستینبار از مسیر زمینی ایران به ازبکستان ارسال شد. این اقدام نمونهای از ظرفیت مسیرهای ترانزیتی ایران برای اتصال کشورهای منطقه به بازار آسیای مرکزی است.
در تجارت مواد غذایی، دسترسی به مسیرهای حمل منظم، کاهش زمان جابهجایی و فراهم بودن امکانات حملونقل یخچالی اهمیت ویژهای دارد. افزایش هزینه حمل میتواند مزیت قیمتی محصولات ایرانی را در برابر رقبای منطقهای کاهش دهد.
فرصت همکاری اقتصادی ایران و ازبکستان تنها به صادرات مستقیم محدود نمیشود. ایجاد واحدهای تولیدی مشترک، انتقال بخشی از زنجیره فرآوری و سرمایهگذاری در صنایع غذایی نیز از گزینههای قابل بررسی برای شرکتهای ایرانی است.
وزارت سرمایهگذاری، صنعت و تجارت ازبکستان از وجود ۲۹ پروژه مشترک میان دو کشور خبر داده و اعلام کرده است که تهران و تاشکند توسعه همکاریهای سرمایهگذاری و اجرای پروژههای جدید را پیگیری میکنند.
با این حال، فعالان اقتصادی معتقدند حل مشکلات انتقال پول و کاهش هزینههای حملونقل، از مهمترین پیشنیازهای افزایش صادرات صنایع غذایی ایران به ازبکستان است.
نبود سازوکارهای مالی قابل اتکا میتواند اجرای قراردادهای صادراتی را دشوار کند. همچنین هزینه بالای حملونقل، بهویژه برای کالاهای سنگین یا محصولات غذایی با ماندگاری محدود، قدرت رقابت صادرکنندگان را کاهش میدهد.
در شرایطی که واردات مواد غذایی ازبکستان به ۱.۴ میلیارد دلار رسیده و تجارت دو کشور نیز روند افزایشی دارد، توسعه زیرساختهای مالی و لجستیکی، شناخت دقیق تقاضای بازار و اجرای توافقهای تجاری میتواند زمینه گسترش حضور صنایع غذایی ایران در این کشور را فراهم کند.
