دامپزشکی به عنوان یکی از ارکان اصلی پیشرفتهای دانش پزشکی، پیوندی ناگسستنی با سلامت انسان و دام و پایداری محیطزیست دارد.
در دنیای امروز که مرزهای میان سلامت انسان و حیوان روزبهروز کمرنگتر میشود، دامپزشکی نقشی حیاتی در مدیریت سلامت ایفا میکند.
اهمیت این رشته تنها در درمان بیماریهای حیوانات خلاصه نمیشود، بلکه دامپزشکی خط مقدم دفاع در برابر مخاطرات بهداشتی است و کنترل بیماریهای مشترک که میتواند به همه گیری جهانی بدل شود، نظارت دقیق بر سلامت زنجیره غذایی و اطمینان از سلامت فرآوردههای دامی را برعهده دارد که به صورت مستقیم با سفره مردم در ارتباط است و علاوه بر جنبههای بهداشتی، نقشی کلیدی در امنیت غذایی و اقتصاد ملی ایفا میکند.
در استان زنجان که قطب دامپروری و فعالیتهای مرتبط با صنعت گوشت و لبنیات است، دانش دامپزشکی بازوی اصلی ارتقای بهرهوری، جلوگیری از زیانهای اقتصادی ناشی از بیماریهای دامی و در نهایت، تقویت پایداری معیشت تولیدکنندگان و بهرهبرداران است.
یک دامپزشک با ایفای نقش دیدهبانی در سلامت جامعه نهتنها از سرمایههای دامی که از امنیت زیستی و سلامت تکتک شهروندان صیانت میکند که این موضوع، ضرورت توجه به این حوزه و حمایت از جایگاه علمی و اجرایی آن را بیش از پیش نمایان میسازد.
با توجه به اهمیت این موضوع علی اشرفی مدیر کل دامپزشکی استان زنجان درباره نقش مهم آزمایشگاه دامپزشکی به عنوان رکن کمتر آشکار پایش امنیت غذایی مصاحبه کرده است.
چه تعداد آزمایش دامپزشکی در سه ماهه اول سال جاری در استان انجام شده است؟
در سهماهه اول سال جاری، در مجموع ۲۱ هزار و ۵۱۷ آزمایش بر روی دام، طیور و فرآوردههای خام دامی در استان انجام شده که از این تعداد، ۱۹ هزار و ۳۳۴ آزمایش در بخش دولتی و دو هزار و ۱۸۳ آزمایش در بخش خصوصی صورت گرفته است.
هدف اصلی آزمایش های صورت گرفته در سه ماهه سال جاری در بخشهای متنوعی شامل سرولوژی دام و طیور، آنالیز شیمیایی، کشت میکروبی، میکروبی مرضی، انگلشناسی، خونشناسی و سمشناسی باقیماندهها صورت گرفته است.
از طرفی آزمایشهای سرولوژیک در کنترل بیماریهای واگیر نقش مهمی دارد، در این بازه سهماهه، چهار هزار و ۴۱۱ آزمایش سرولوژی دام شامل سه هزار و ۸۸۴ مورد در بخش دولتی و ۵۲۷ مورد در بخش خصوصی و ۱۴ هزار و ۹۰۲ آزمایش سرولوژی طیور شامل ۱۳ هزار و ۳۶۷ مورد در بخش دولتی و یک هزار و ۵۳۵ مورد در بخش خصوصی انجام شده است.
این آزمایشها رادار تشخیص بیماریهای واگیر هستند بدین شکل که از طریق بررسی نمونههای خونی، بیماریهایی مانند تب مالت (بروسلوز)، تب کریمه کنگو، بیماریهای ویروسی طیور و سایر بیماریهای مشترک انسان و دام بهموقع رصد میشود.
اگر این پایشهای سرولوژیک بهطور منظم انجام نشود، یک گله کوچک آلوده میتواند خیلی سریع به کانون بزرگ بیماری تبدیل شود که هم دام و طیور را تلف و هم تولید گوشت و تخممرغ را مختل میکند و هم بهطور مستقیم سفره مردم را هدف میگیرد بنابراین این اعداد برای ما فقط یک گزارش عملکرد نیست، بلکه نشاندهنده یک زنجیره مراقبت زودهنگام است.
در خصوص جایگاه آزمایشگاه دامپزشکی در نظام سلامت و امنیت غذایی نیز بسیاری تصور میکنند وظیفه دامپزشکی فقط واکسیناسیون و درمان دام بیمار است، در حالیکه مهمترین مأموریت ما حفاظت از سلامت مردم از طریق کنترل بیماریهای دامی و پایش مستمر محصولات خام دامی است.
قلب این مأموریت، در سکوت و دور از چشم مردم، در آزمایشگاههای دامپزشکی میتپد، آزمایشگاه دامپزشکی، یکی از ارکان اصلی و کمتر آشکار نظام تامین و پایش امنیت غذایی است و بخش عمدهای از اقدامات پیشگیرانه در حوزه سلامت غذا، از همینجا آغاز میشود.
دامپزشکی نگهبان خاموش امنیت غذایی مردم
آزمایش ها چه تاثیری در شناسایی آلودگی قبل از رسیدن به سفره مردم دارد؟
از طرفی بخشی از فعالیت کاری، به کشتهای میکروبی و آزمایشهای میکروبی مرضی باز می گردد که در سهماهه اول سال جاری، ۴۸۴ مورد کشت میکروبی (۴۶۳ مورد دولتی و ۲۱ مورد خصوصی) و یک هزار و ۵۴۷ آزمایش میکروبی مرضی (یک هزار و ۵۱۷ مورد دولتی و ۳۰ مورد خصوصی) در آزمایشگاههای استان انجام شده است.
این بخش از کار، مستقیماً به سلامت شیر، گوشت و سایر فرآوردههای خام دامی مربوط است، در این آزمایشها، نمونهها از نظر وجود باکتریها و عوامل بیماریزا بررسی میشوند تا اگر یک کشتارگاه، مرکز بستهبندی یا واحد تولیدی دچار آلودگی شده باشد، خیلی قبل از اینکه محصول به بازار برسد، آلودگی شناسایی و کنترل شود.
هدف این نظارتها این است که محصول آلوده اصلاً به دست مصرفکننده نرسد، یعنی اگر خطری وجود دارد، آن خطر در آزمایشگاه شناسایی و در همان مرحله متوقف شود.اینجا همان جایی است که نقش دامپزشکی بهعنوان مدافع سلامت مردم، کاملا پررنگ میشود.
در ارتباط با سایر آزمایشهای تخصصی نیز در سهماهه اول سال جاری، ۱۰۴ آزمایش انگلشناسی (۱۰۲ مورد دولتی و دو مورد خصوصی) و هشت آزمایش خونشناسی (تمامی موارد در بخش خصوصی) در آزمایشگاههای استان انجام شده است.
همچنین در بخش تحلیل شیمیایی ۵۹ آزمایش صورت گرفته که همگی در بخش خصوصی بوده است. شاید این اعداد در نگاه اول کوچک بهنظر برسد، اما در سطح دامداری، تشخیص بهموقع انگلها و مشکلات خونی میتواند تفاوت بین گله سالم و خسارت سنگین اقتصادی را رقم بزند.
وقتی یک گله دام بهصورت پنهان درگیر بیماری باشد، نتیجهاش کاهش تولید و گاهی تلفات غیرقابل جبران است. آزمایشگاه دامپزشکی با تشخیص زودهنگام به دامدار کمک میکند پیش از آنکه بحران جدی شود، درمان را آغاز کند که به معنی حمایت مستقیم از اقتصاد دامداری است.
آیا سمها و ماندههای دارویی بررسی می شود؟
درباره آزمایشهای سمشناسی و ماندههای دارویی نیز باید به این مهم توجه داشت که در همین مدت، دو مورد آزمایش سمشناسی و مانده دارویی( یک مورد در بخش دولتی و یک مورد در بخش خصوصی) انجام شده است.
اگرچه تعداد این آزمایشها اندک است اما از نظر ماهیت، یکی از خطوط قرمز دامپزشکی محسوب میشود. در این بخش، محصولات از نظر مانده داروهای دام، فلزات سنگین و سموم بررسی میشود تا اطمینان حاصل آید که مادهای خارج از استاندارد وارد بدن مصرفکننده نمیشود.
دامپزشکی با این نوع آزمایشها، عملا در حال حفاظت بلندمدت از سلامت جامعه بوده و آزمایشگاه، قلب نامرئی امنیت غذایی استان است.
در مجموع اگر بخواهم نقش دامپزشکی را برای مردم توضیح بدهم، میگویم دامپزشکی نگهبان خاموش امنیت غذایی است. مردم، بازار آرام گوشت، شیر، تخممرغ و سایر فرآوردههای خام دامی را میبینند، اما پشت این آرامش، واکسیناسیون، پایش آزمایشگاهی، نظارت میدانی و برخورد قانونی با متخلفان قرار دارد.
هر نمونهای که در آزمایشگاههای دولتی و خصوصی ما بررسی میشود، برای ما یک پیام، یا هشدار درباره خطر، یا اطمینان درباره سلامت است. اگر این حلقه ضعیف شود، مسیر بیماری و آلودگی از مزرعه تا سفره تقریبا بدون کنترل خواهد شد بنابراین ضرورت همراهی دامداران و بهرهبرداران با طرحهای پایش و نظارت مورد تاکید است.
دامپزشکی زمانی موفق است که دامدار و تولیدکننده را در کنار خود داشته باشد و مردم هم بدانند پشت سلامت غذاییشان، یک مجموعه تخصصی شبانهروز در حال کار است.
تلاش ما این است که این نقش دیده شود و مردم بدانند دامپزشکی، فقط درمان دام بیمار نیست، بلکه ستون اصلی امنیت غذایی و سلامت جامعه است.
انتهای پیام
