به گزارش روزانه نیوز، در دهههای اخیر، صنعت گیاهان دارویی از یک فعالیت سنتی و محلی به یکی از مهمترین بخشهای اقتصاد کشاورزی و سلامت جهان تبدیل شده، افزایش گرایش مردم به استفاده از فرآوردههای طبیعی، توسعه صنایع دارویی، آرایشی و بهداشتی و همچنین رشد تقاضا برای محصولات ارگانیک، این مهم را در پی داشته که بازار جهانی گیاهان دارویی هر سال با نرخ قابل توجهی رشد کند و کشورهای مختلف سرمایهگذاری گستردهای در این حوزه انجام دهند.
به عقیده صاحبنظران، گیاهان دارویی دیگر تنها یک محصول کشاورزی نیست، بلکه حلقهای از زنجیره بزرگ اقتصاد دانشبنیان را تشکیل میدهد، زنجیرهای که از تولید بذر و کشت آغاز میشود و با فرآوری، استخراج مواد مؤثره، تولید دارو، دمنوش، اسانس، مکملهای غذایی، محصولات آرایشی و بهداشتی و صادرات پایان مییابد، به همین دلیل، ارزش اقتصادی محصولات فرآوریشده چندین برابر فروش خام گیاهان دارویی است.
بازار جهانی این محصولات نیز چشمانداز امیدوار کنندهای دارد، افزایش هزینههای درمان، تمایل به استفاده از داروهای گیاهی و توسعه طب مکمل، موجب شده شرکتهای بزرگ دارویی و غذایی سرمایهگذاریهای گستردهای در تولید مواد اولیه گیاهی انجام دهند، بسیاری از کشورها، از جمله چین، هند، آلمان و ترکیه با ایجاد زنجیره کامل تولید و فرآوری، سهم قابل توجهی از تجارت جهانی گیاهان دارویی را در اختیار گرفتهاند.
ایران سرزمین غنی از گیاهان دارویی
ایران نیز به دلیل تنوع اقلیمی، یکی از غنیترین کشورهای جهان از نظر ذخایر گیاهان دارویی به شمار میرود. وجود هزاران گونه گیاهی، که بخشی از آنها بومی کشور است، ظرفیت کمنظیری برای توسعه این صنعت فراهم کرده و از سوی دیگر، سابقه طولانی طب سنتی ایران و دانش ارزشمند گیاهدرمانی، مزیتی است که میتواند در توسعه صنایع دارویی و صادرات محصولات طبیعی نقش مهمی ایفا کند.
در دهههای اخیر، محدودیت منابع آبی و تداوم خشکسالی، ضرورت اصلاح الگوی کشت را بیش از گذشته آشکار کرده است و در چنین شرایطی، بسیاری از گیاهان دارویی به دلیل نیاز آبی کمتر نسبت به محصولات پرمصرف، به گزینهای مناسب برای کشاورزان تبدیل شدهاند. توسعه این محصولات علاوه بر صرفهجویی در مصرف آب، موجب افزایش درآمد بهرهبرداران نیز میشود، زیرا ارزش اقتصادی آنها در واحد سطح، معمولاً از بسیاری از محصولات زراعی متداول بیشتر است.
استان اصفهان نیز با وجود اقلیم خشک و نیمهخشک، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه این بخش دارد. شرایط آب و هوایی متنوع، تجربه کشاورزان و وجود مراکز علمی و تحقیقاتی، زمینه مناسبی برای کشت انواع گیاهان دارویی از جمله گل محمدی، آویشن، نعناع فلفلی، بابونه، رازیانه، زیره، اسطوخودوس، بادرنجبویه و بسیاری گونههای دیگر فراهم کرده است.
کارشناسان اما بر این باورند که آینده این صنعت تنها در افزایش سطح زیر کشت خلاصه نمیشود و تکمیل زنجیره ارزش اهمیت بیشتری دارد. ایجاد واحدهای فرآوری، تولید اسانس، عصارهگیری، بستهبندی استاندارد، نشان (برند) سازی، اخذ گواهیهای بینالمللی و توسعه صادرات، مهمترین حلقههایی است که میتوانند ارزش افزوده این محصولات را چندین برابر افزایش دهد.
یکی دیگر از مزیتهای صنعت گیاهان دارویی، اشتغالزایی گسترده آن است. از مرحله تولید نشا و کشت تا برداشت، خشککردن، فرآوری، بستهبندی، بازاریابی و صادرات، فرصتهای شغلی متعددی ایجاد میشود که این ویژگی، توسعه گیاهان دارویی را به یکی از گزینههای مناسب برای رونق اقتصادی روستاها و جلوگیری از مهاجرت تبدیل کرده است.
در کنار مزیتهای اقتصادی، توسعه این صنعت آثار زیست محیطی مثبتی نیز به همراه دارد. بسیاری از گیاهان دارویی با شرایط کمآبی سازگارند، در اراضی شیبدار یا کمبازده قابلیت کشت دارند و در صورت مدیریت صحیح، میتوانند به حفظ خاک، افزایش تنوع زیستی و کاهش فشار بر منابع آب کمک کنند.
با وجود این ظرفیتها، فعالان این حوزه معتقدند چالشهایی مانند خامفروشی، محدودیت صنایع فرآوری، کمبود سرمایهگذاری، ضعف در بازاریابی بینالمللی، نوسان بازار و نبود نشانهای شناخته شده، همچنان مانع توسعه کامل این صنعت در ایران و اصفهان است و رفع این موانع میتواند جایگاه ایران را در تجارت جهانی گیاهان دارویی به شکل محسوسی ارتقا دهد.
اصفهان در سالهای اخیر گامهایی در مسیر توسعه این بخش برداشته و صادرات حدود سه میلیون دلاری گیاهان دارویی استان نشان میدهد این حوزه از ظرفیت مناسبی برای ارزآوری برخوردار است؛ اما کارشناسان تأکید دارند که با توسعه صنایع تبدیلی و فرآوری، این رقم میتواند چندین برابر افزایش یابد.
در همین پیوند مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی اصفهان اظهار داشت: سال گذشته حدود ۷۵۰ هکتار به سطح زیر کشت گیاهان دارویی استان افزوده شد و بر اساس برنامهریزی انجامشده، توسعه یک هزار هکتاری این محصولات در سال جاری هدفگذاری شده است.
احمدرضا رئیس زاده با اشاره به ظرفیت صادراتی گیاهان دارویی اصفهان افزود: سال گذشته یک هزار و ۳۲۳ تن انواع گیاهان دارویی و فرآوردههای مرتبط به ارزش سه میلیون دلار از استان به بیش از ۴۰ کشور جهان صادر شد.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی اصفهان گفت: عمده اقلام صادراتی استان شامل موسیر، گلاب و عرقیات گیاهی، اسانسها، گلرنگ، ترخون، پنیرک، گل گاوزبان، نعناع، میوه نسترن و سایر گیاهان دارویی و فرآوردههای مرتبط بوده است.
ظرفیت قابل توجه صنعت گیاهان دارویی اصفهان برای حضور در بازارهای جهانی
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان فریدن که یکی از اصلی ترین مناطق استان در زمینه تولید گیاهان دارویی است در این ارتباط اظهار داشت: توسعه کشت گیاهان دارویی از محورهای مهم تنوعبخشی به الگوی کشت، افزایش بهرهوری اقتصادی و ارتقای درآمد بهرهبرداران است.
اکبر مردانی اضافه کرد: توسعه تولید گیاهان دارویی علاوه بر تأمین نیاز صنایع غذایی و دارویی کشور، ظرفیت قابل توجهی برای حضور در بازارهای صادراتی و ارزآوری بخش کشاورزی دارد و بهرهگیری از تجربیات کشاورزان موفق و انتقال دانش فنی به سایر تولیدکنندگان میتواند زمینه افزایش تولید محصولات باکیفیت، توسعه زنجیره ارزش و تقویت جایگاه شهرستان در بازارهای داخلی و خارجی را فراهم کند.
وی تاکید کرد: شهرستان فریدن به دلیل شرایط اقلیمی مناسب و ظرفیتهای تولیدی مطلوب، از استعداد ویژهای در کشت گیاهان دارویی برخوردار است و حمایت از تولیدکنندگان این بخش در راستای تحقق اهداف الگوی کشت، توسعه کشاورزی دانشبنیان و افزایش سهم محصولات صادرات محور با جدیت دنبال میشود.
رییس اداره تولیدات گیاهی مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان فریدن نیز در این ارتباط گفت: موسیر از جمله گیاهان دارویی پرکاربرد به شمار می رود که تولید آن سهم قابل توجهی در این دیار دارد.
حسین افشاری خاطرنشان کرد: در سال زراعی جاری حدود ۱۷۰ هکتار از اراضی شهرستان به کشت موسیر اختصاص یافته است که نقش مهمی در توسعه گیاهان دارویی، افزایش درآمد بهرهبرداران و ایجاد ارزش افزوده در بخش کشاورزی منطقه خواهد داشت.
وی تصریح کرد: موسیر به عنوان یکی از گیاهان دارویی و اقتصادی ارزشمند، علاوه بر کاربرد گسترده در صنایع غذایی و دارویی، از ظرفیت بالایی برای فرآوری، توسعه بازارهای صادراتی و افزایش درآمد تولیدکنندگان برخوردار است و میتواند سهم مؤثری در توسعه پایدار کشاورزی شهرستان و استان ایفا کند.
صنعت گیاهان دارویی امروز تنها یک فعالیت کشاورزی نیست، بلکه پیوندی میان کشاورزی، سلامت، فناوری، محیط زیست و تجارت بینالملل محسوب میشود. سرمایهگذاری هدفمند، حمایت از تولیدکنندگان، توسعه پژوهش، تکمیل زنجیره ارزش و حضور فعال در بازارهای جهانی، میتواند این صنعت را به یکی از پیشرانهای اقتصاد غیرنفتی کشور و موتور محرک توسعه پایدار استانهایی همچون اصفهان تبدیل کند.
بسیاری از این گیاهان به دلیل نیاز آبی کمتر، ارزش اقتصادی بالا و تقاضای روزافزون در بازارهای داخلی و خارجی، جایگزین مناسبی برای برخی محصولات پرآببر به شمار میروند و نقش مؤثری در توسعه کشاورزی دانشبنیان و صادرات غیرنفتی ایفا میکنند.
موفقیت در کشت گیاهان دارویی تنها به افزایش سطح زیر کشت محدود نمیشود، بلکه رعایت اصول فنی و علمی در تمامی مراحل تولید، از انتخاب گونه تا عرضه محصول به بازار، شرط اصلی دستیابی به تولید اقتصادی و پایدار است، در این راستا، انتخاب گونههای متناسب با شرایط اقلیمی، خاک و منابع آبی هر منطقه، نخستین گام برای دستیابی به عملکرد مطلوب محسوب میشود.
همچنین استفاده از بذر و نشای استاندارد، سالم و گواهی شده، مدیریت صحیح آبیاری و تغذیه گیاه بر اساس نیاز واقعی مزرعه، کنترل آفات و بیماریها با بهرهگیری از روشهای علمی و مدیریت تلفیقی، و برداشت محصول در زمان مناسب به منظور حفظ کیفیت، عطر، اسانس و مواد مؤثره، از مهمترین عوامل موفقیت در این بخش به شمار میرود.
ارزش افزوده واقعی گیاهان دارویی تنها در مرحله تولید حاصل نمیشود، بلکه توسعه صنایع فرآوری، بستهبندی استاندارد، برندسازی، بازاریابی و حضور در بازارهای داخلی و بینالمللی، حلقههای تکمیلکننده زنجیره ارزش این صنعت هستند که توجه همزمان به این عوامل میتواند ضمن افزایش درآمد کشاورزان، زمینه ارتقای جایگاه ایران در بازار جهانی گیاهان دارویی و توسعه پایدار بخش کشاورزی را فراهم سازد.
انتهای پیام
